Autovrije zondag en geen maaltijdbezorging: dit crisisplan moet brandstof besparen

In dit artikel:

De Nederlandse regering heeft het Landelijk Crisisplan Olie geactiveerd nu brandstoftekorten in Europa toenemen door de aanhoudende onrust in het Midden-Oosten en het (periodiek) sluiten van de Straat van Hormuz. Het stappenplan, dat oorspronkelijk is opgesteld na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne, moet instrumenten bieden om een verslechterende olievoorziening te beheersen. Vooralsnog bevinden we ons in de eerste fase: vooral monitoring en overleg met grote brandstofverbruikers zoals transport en landbouw staan centraal, en burgers merken er voorlopig weinig van.

Het plan bevat echter een reeks ingrijpende maatregelen die bij escalatie kunnen volgen. Om benzine- en dieselverbruik terug te dringen kunnen werkgevers verplicht worden om thuiswerken op te leggen — iets wat tot nu toe vooral als advies bestond — en kan het openbaar vervoer worden gestimuleerd door lagere of geen tarieven. Waar mogelijk wordt ingezet op waterstof en elektrisch vervoer. Daarnaast staan beperkingen op dieselgebonden thuisbezorging en herintroductie van autovrije zondagen als opties in het plan.

Ook technische beperkingen worden overwogen: snelheidsverlagingen op snelwegen (s nachts maximaal 100 km/u, overdag 80 km/u) worden genoemd als efficiënte brandstofbesparing — een maatregel waarvoor het Internationaal Energieagentschap al pleit. Om hamsteren te voorkomen kan een maximum aan tankinhoud per auto (vullingsgraad) worden ingesteld. De overheid waarschuwt dat zonder maatregelen keteneffecten mogelijk zijn, met lege schappen in supermarkten of ontoereikende bevoorrading van ziekenhuizen tot gevolg.

Financieel ingrijpen is onderwerp van debat: accijnsverlagingen zouden de pompprijzen kunnen verlagen maar kunnen ook onbedoelde effecten hebben op gedrag en budgetten. In de Tweede Kamer is de coalitie terughoudend over accijnsverlaging; andere landen, zoals Duitsland, hebben wel zulke stappen genomen. Het kabinet-Jetten kondigt vandaag een pakket maatregelen aan om de brandstofprijzen te verlichten; het is nog onduidelijk of dat een accijnsverlaging omvat.

Kort gezegd: het crisisplan staat klaar en de overheid werkt preventief, maar veel van de meest zichtbare en ingrijpende maatregelen worden alleen ingezet als tekorten echt nijpend worden.