Burgemeesters bezorgd over verruwing in de samenleving en de wereld: 'In nazi-Duitsland begon het precies zo'

In dit artikel:

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen over een maand waarschuwen Nederlandse burgemeesters voor toenemende verharding in de politiek, de samenleving en daarbuiten. Persbureau ANP analyseerde ongeveer honderd recente toespraken van burgemeesters—gehouden bij nieuwjaarsrecepties, herdenkingen en andere bijeenkomsten—met steun van kunstmatige intelligentie en concludeert dat cynische en agressieve toonzetting centraal staat in hun zorgen.

Burgemeesters noemen intimidatie en bedreigingen als directe gevolgen: volgens Maarten Haverkamp (De Bilt) weerhoudt dit sommige raadsleden ervan zich opnieuw verkiesbaar te stellen. Collega Cor Lamers (Nissewaard) signaleert snel uitvergrote tegenstellingen en stroefere omgangsvormen; de burgemeesters van Zaltbommel en De Fryske Marren spreken van een inzakking van fatsoensnormen. Tijdens de Holocaustherdenking benadrukte Karen Heerschop (Houten) dat ontmenselijkende taal normaliseert en kan uitmonden in geweld, waarbij ze waarschuwde tegen retoriek die groepen als “vijanden van binnenuit” afschildert.

De bestuurders roepen landelijke politici op het goede voorbeeld te geven en hekelen impulsieve, polariserende spreekwijzen. Ook wereldleiders en techmachten krijgen kritiek: namen als Donald Trump en techondernemers zoals Elon Musk worden genoemd in verband met desinformatie, algoritmische aansturing en een gebrek aan maatschappelijke verantwoordelijkheid. Volgens sommige burgemeesters leidt dit wereldwijde gedrag tot ernstiger polarisatie en tast het de lokale democratie aan.