Experts waarschuwen: energie wordt geopolitiek wapen, Nederland moet sneller verduurzamen
In dit artikel:
Meer dan twintig deskundigen uit Clingendael, TNO, verschillende universiteiten en de energiesector waarschuwen in het rapport Autonoom en veilig: hoe Nederland zijn energiepositie kan versterken dat Nederland zijn energievoorziening sneller moet verduurzamen om minder kwetsbaar te worden voor geopolitieke spanningen. De onderzoekers stellen dat energie steeds vaker als strategisch middel wordt ingezet en dat afhankelijkheid van buitenlandse leveringen een bedreiging voor de nationale veiligheid kan vormen.
Op dit moment komt naar schatting 70–80 procent van het gas dat in Nederland wordt gebruikt uit het buitenland. De snelle afbouw van Russisch gas na de invasie van Oekraïne maakte andere leveranciers belangrijker, maar verving daarmee niet het risico dat internationale conflicten of politieke druk tot verstoringen kunnen leiden. De energiecrisis van 2022 toonde dat kwetsbaarheid duidelijk: de gasprijzen explodeerden soms tot het tienvoudige van het normale niveau.
Als structurele oplossing pleit het rapport voor veel meer binnenlandse duurzame opwekking: offshore windparken, grootschalige zonne-energie, waterstof en mogelijk kernenergie. Dat vereist stevige investeringen in uitbreiding en versterking van het elektriciteitsnet, opschaling van energieopslag en intensievere samenwerking met buurlanden. Energiebesparing wordt daarbovenop genoemd als een belangrijke hefboom om afhankelijkheid te verminderen.
Naast geopolitieke risico’s belichten de auteurs ook digitale dreigingen: energie-infrastructuur is kwetsbaar voor cyberaanvallen en sabotage. Beveiliging moet daarom vanaf de ontwerpfase onderdeel zijn van projecten en systemen moeten robuuster worden gemaakt met reservevoorzieningen en back-ups.
Het rapport bevat 32 concrete aanbevelingen voor het kabinet, variërend van het versnellen van de energietransitie en het aanleggen van strategische voorraden tot het ontwikkelen van noodscenario’s voor extreme situaties. Ook pleiten de experts voor betere bescherming van kritieke infrastructuur en grondstoffen en voor intensievere internationale samenwerking. Een opvallend advies is om de gasinfrastructuur in Groningen niet volledig af te breken, maar als noodreserve te behouden, ondanks dat de gaswinning daar is gestopt vanwege aardbevingen.
In het voorwoord benadrukt admiraal b.d. Rob Bauer dat energiebeleid niet louter klimaat- of economische kwesties betreft, maar wezenlijk verbonden is met veiligheid en stabiliteit. Zonder een stabiele en minder afhankelijke energievoorziening blijft Nederland volgens de onderzoekers kwetsbaar voor geopolitieke druk en marktontwrichtingen.