Favoriete landelijke partij niet op de lijst? Dan gaat stem vaak naar lokale partij

In dit artikel:

In Chaam vieren inwoners de grote winst van Lokaal Krachtig: lijsttrekker Ton Berben werd gefeliciteerd nadat zijn nieuwe partij in één klap zes van de vijftien raadszetels veroverde en daarmee de grootste fractie in de Brabantse gemeente is. Het succes past in een landelijke trend: bij de recente gemeenteraadsverkiezingen gingen lokale partijen samen naar een recordaantal van 3.391 zetels, en ruim een op de drie kiezers stemde lokaal.

Berben wijst het succes toe aan de lokale verankering van zijn kandidaten. "De mensen die op onze lijst staan, hebben allemaal de voeten in de samenleving," zegt hij — vrijwilligers en bestuurders uit verenigingen waarmee inwoners direct contact hebben. Daarnaast profileert zijn partij zich als pragmatisch en overstijgend partijkleur: lokale problemen moeten volgens hem met praktische oplossingen worden aangepakt, ongeacht politieke achtergrond. Een urgente kwestie in Chaam is het doorgaande vrachtverkeer dat dwars door het dorp loopt; het verminderen van die overlast staat hoog op de agenda.

Politicoloog Henk van der Kolk (Universiteit Twente) noemt twee belangrijke verklaringen voor de groei van lokale lijsten. Ten eerste stemmen mensen soms lokaal omdat hun voorkeurspartij op landelijk niveau niet in de gemeente meedoet. Ten tweede spelen onvrede en afstand tot de landelijke politiek een rol; lokale partijen presenteren zich vaak als dichter bij de samenleving. Maar er zijn ook nadelen: lokale partijen hebben doorgaans weinig netwerk of invloed op provinciaal en nationaal niveau, waardoor ze lastig kunnen lobbyen of afspraken over bijvoorbeeld de landelijke spreiding van asielzoekerscentra veranderen — iets waar sommige lokale lijsten eerder politiek rendement uit haalden.

Lokale partijen zijn niet per definitie rechts, aldus Van der Kolk: rechts-gezinde kiezers stemmen iets vaker lokaal vooral omdat rechtse landelijke partijen soms afwezig zijn, maar er bestaan ook locale lijsten met sociale profielen. In Chaam noemen kiezers nabijheid en betrokkenheid als redenen voor hun keuze; met maar drie landelijke partijen op de lijst was stemmen lokaal ook praktisch. Voor Lokaal Krachtig begint nu het werk: onderhandelingen over een stabiele coalitie, waarna pas besloten wordt of Berben bijvoorbeeld wethouder wordt.