Hoe komt het dat we in de winter zo moe zijn?

In dit artikel:

Het donker en de korte dagen in de winter maken dat veel mensen zich slaperig, futloos en minder gemotiveerd voelen. Dit treedt vooral ’s ochtends en gedurende de werkdag op: opstaan en routinehandelingen lijken in slow motion te gaan, en zelfs koffie biedt niet altijd soelaas. In Nederland speelt vooral het gebrek aan daglicht een centrale rol: minder licht verstoort de biologische klok, waardoor het lichaam langer melatonine blijft produceren en je overdag gemakkelijker suf wordt.

Daarnaast remt weinig zonlicht de aanmaak van vitamine D in de huid. Het RIVM schat dat aan het einde van de winter tussen de 7 en 26 procent van de Nederlanders een tekort heeft; mensen met een donkere huid of wie weinig buiten komt lopen een hoger risico. Een tekort kan bijdragen aan een verminderd energieniveau en somberheid, maar is zelden de enige verklaring.

Veranderingen in het slaap-waakritme door kortere dagen versterken het probleem: te veel melatonine in de namiddag en avond maakt actiever zijn lastiger. Bij sommige mensen gaat dat verder dan een gewone vermoeidheid en ontwikkelt zich een winterdip of seizoensgebonden depressie, met veel slapen, sombere stemming en gebrek aan motivatie. Ook minder beweging en minder sociale activiteiten in de winter werken nadelig voor energie en slaapkwaliteit, waardoor een vicieuze cirkel kan ontstaan.

Wat kun je doen? Dagelijks even naar buiten gaan — ook bij bewolking — helpt de interne klok te synchroniseren. Regelmatig bewegen, bij voorkeur ook buiten, verbetert stemming en slaap. Als de klachten ernstig zijn of je dagelijkse functioneren storen, kan een vitamine D-supplement nuttig zijn voor mensen met een tekort; overleg met een huisarts of een test kan duidelijkheid bieden. Bij aanhoudende somberheid of sterke vermoeidheid is het raadzaam medisch advies te zoeken, omdat sommige mensen meer nodig hebben dan leefstijlaanpassingen.