Meer Nederlanders kampen met slechtere fysieke en mentale gezondheid
In dit artikel:
In 2024 ervaart een substantieel deel van de Nederlandse bevolking beperkingen door gezondheidsklachten, blijkt uit de Gezondheidsenquête van het CBS. Uit de met de SF-12-vragenlijst verzamelde gegevens volgt dat ruim een derde van alle Nederlanders van 12 jaar en ouder een minder goede fysieke gezondheid rapporteert, en bijna één op de vijf problemen heeft met de psychische gezondheid. De vragenlijst peilt onder meer zelfbeoordeling van gezondheid, energie en in hoeverre lichamelijke of emotionele klachten het dagelijks leven en sociale contacten beperken.
De lange-termijntrend laat een verslechtering zien ten opzichte van 2001: zowel fysieke als psychische gezondheidsproblemen zijn vaker voorgekomen dan begin deze eeuw. Vooral in recente jaren geven meer mensen aan dat hun gezondheid hen beperkt bij werk, school, huishouden en sociale activiteiten. Tegelijkertijd is het aandeel mensen dat zijn gezondheid als ‘goed’ beoordeelt licht gedaald.
Leeftijd toont duidelijke patronen: mentale problemen concentreren zich vooral bij jongvolwassenen. In 2024 had 26,2% van 18- tot 25-jarigen een minder goede psychische gezondheid; bij 25‑45‑jarigen is dat 23,2%. Vanaf 45 jaar neemt het percentage af (16,2% bij 45–65‑jarigen, 11,4% bij 65–75‑jarigen, en 9,9% bij 75‑plussers). Omgekeerd geldt voor fysieke gezondheid dat die met het ouder worden vaker als minder goed wordt ervaren: 15,3% bij 12‑ tot 18‑jarigen versus 63,9% bij 75‑plussers. De toename van fysieke klachten is vooral zichtbaar tussen 25 en 65 jaar; opvallend is ook dat 75‑plussers op sommige punten vitaler blijken dan rond de eeuwwisseling.
Sociaal-economische verschillen zijn sterk: mensen met minder welvaart rapporteren duidelijk vaker zowel lichamelijke als psychische problemen dan mensen met meer inkomen en vermogen. Deze kloof verschijnt in vrijwel alle gezondheidsindicatoren uit de enquête.
Leefstijlveranderingen verklaren de ontwikkelingen niet volledig. Roken is in twintig jaar fors afgenomen, maar overgewicht is juist toegenomen en treft nu bijna de helft van de bevolking — een risicofactor voor hart- en vaatziekten, diabetes en bepaalde kankersoorten.
Het CBS trekt hieruit een dubbel beeld: Nederlanders worden ouder en sommige gedragsontwikkelingen zijn positief, maar tegelijkertijd voelen meer mensen zich fysiek of mentaal beperkt dan vroeger. Voor beleidsmakers en zorgverleners betekent dit dat gezondheidssurveillance breder moet kijken dan levensverwachting alleen, met speciale aandacht voor mentale gezondheid van jongvolwassenen, preventie van overgewicht en het terugdringen van gezondheidsverschillen tussen rijk en arm.