Ministerie maakt draai rond maximumaantal donorkinderen, Kamer en experts kritisch
In dit artikel:
Een nieuwe juridische uitleg van het ministerie van Volksgezondheid (VWS) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) zet de discussie over het maximumaantal donorkinderen op scherp. Decennialang gold in de praktijk een grens van maximaal 25 kinderen per spermadonor, maar IGJ en VWS stellen nu dat die grens uit 1992 een "advies" was en geen bindende beroepsrichtlijn. Daardoor zouden vruchtbaarheidsklinieken die die norm hebben overschreden mogelijk niet strafrechtelijk vervolgd kunnen worden — en de inspectie zelf ontlast kunnen worden van aansprakelijkheid voor falend toezicht.
De kwestie kwam opnieuw in de aandacht na publicaties van Nieuwsuur, waaruit bleek dat meerdere klinieken de 25-kindernorm negeerden; minstens 85 donoren zouden soms tot circa 70 kinderen hebben verwekt. In één zaak zou Medisch Centrum Kinderwens (MCK) in Leiderdorp elf jaar lang tientallen zogenaamde massadonoren hebben gemaakt. Op 17 juni 2025 is op VWS een interne notitie opgesteld waarin de inspectie aangeeft dat handhaving jarenlang niet mogelijk was omdat er geen wettelijke grondslag voor het maximum bestond.
De politiek reageert verontwaardigd: een Kamermeerderheid vraagt opheldering van minister Sophie Hermans (VVD). Kamerleden uit verschillende fracties noemen de nieuwe uitleg problematisch en vrezen dat daarmee verantwoordelijkheid wordt ontlopen door zowel klinieken als het ministerie. Ook belangenorganisatie Stichting Donorkind spreekt van een schok en wijst op de gevolgen voor donorkinderen, hun ouders en donoren die decennialang op basis van andere verwachtingen hebben gehandeld.
Juridische en medische experts noemen de draai van de inspectie onbegrijpelijk. Emeritus hoogleraar Johan Legemaate en hoogleraar Mirjam Sombroek van Doorm benadrukken dat de 25-grens altijd werd gezien als een professionele standaard met zwaarwegende medische en ethische overwegingen. De Gezondheidsraad concludeerde in een evaluatie uit 2013 eveneens dat de norm duidelijk op maximaal 25 kinderen lag.
Sinds vorig jaar staat er wel een wettelijk maximum: een donor mag aan maximaal twaalf vrouwen doneren. Critici wijzen echter op het punt dat een wettelijke verankering niet per se nodig is om aan te nemen dat een beroepsnorm moet worden nageleefd; volgens deskundigen verplicht de wet uit 1995 zorgverleners om zich aan professionele standaarden te houden.
De zaak roept fundamentele vragen op over toezicht, aansprakelijkheid en de rechten van donorkinderen. De Tweede Kamer wil nu verduidelijking van de minister en mogelijk vervolgonderzoek naar zowel de klinieken als het handelen van de toezichthouder.