Steeds meer paniek bij proefwerken: 'Moderne ontwikkelingen helpen niet mee'

In dit artikel:

Uit een omvangrijk onderzoek van Qompas onder ruim 300.000 middelbare scholieren komt naar voren dat bijna de helft van de havisten en vwo’ers vandaag de dag snel in paniek raakt voor moeilijke proefwerken, een sterke stijging ten opzichte van 2009 toen dit percentage nog op 27 lag. Vooral meisjes blijken gevoeliger voor prestatiedruk: 59 procent van hen ervaart makkelijk paniek tegenover 34 procent van de jongens. Een opvallende toename deed zich voor tijdens de coronajaren 2020 en 2021, toen het percentage met vijf procentpunten groeide, waarschijnlijk door onzekerheid en afstandsonderwijs.

Op scholen ervaren docenten zoals Kim Hirdes dat leerlingen het hele jaar door veel toetsen krijgen, met korte herstelmomenten, wat de stress verhoogt. Als reactie daarop experimenteren meerdere scholen met een maximum aantal proefwerken en toetsen ze kritisch welke opdrachten echt beoordeeld moeten worden, waarbij sommige toetsvormen worden vervangen door praktische opdrachten om de prestatiedruk te verlichten.

Daarnaast speelt het realtime inzicht in cijfers via systemen als Magister een rol in de aanhoudende stress, doordat leerlingen en ouders resultaten krijgen te zien op momenten die niet uitkomen. Sommige scholen overwegen daarom om cijfers pas na toetsweken beschikbaar te stellen, of beperken zelfs de toegang van ouders tot de cijfers om druk en gespannen thuissituaties te verminderen. Hirdes benadrukt het belang van open communicatie en een veilige omgeving thuis, zodat leerlingen zich vrij voelen om hun zorgen te uiten zonder angst voor negatieve reacties.

Ook de omgang met klasgenoten draagt bij aan de prestatiedruk, doordat cijfers in groepsapps worden gedeeld en zo vergelijkingen en concurrentie versterken. Als advies raadt Hirdes ouders aan om op passende momenten het gesprek aan te gaan zonder te pushen, en leerlingen om tijdig te beginnen met leren, pauzes in te plannen en hun telefoon tijdens het studeren uit te schakelen. Tevens benadrukt ze dat falen en fouten maken een normaal en leerzaam onderdeel is van het leerproces, ook voor docenten. Het volledige Qompas-onderzoek biedt verdere inzichten in deze groeiende problematiek rond toetsstress onder scholieren.