Thomas Erdbrink leeft en filmt een jaar lang in Rusland: 'Dit wordt alleen in Nederland uitgezonden, toch?'
In dit artikel:
Journalist Thomas Erdbrink woonde een jaar in Rusland om te onderzoeken hoe gewone Russen denken over de inval in Oekraïne. De vierdelige documentaire Onze Man Bij De Vijand, nu volledig te streamen op Videoland, laat hem op straat gesprekken voeren in Moskou en op zoek gaan naar meningen buiten het westerse narratief. Metro bekeek de eerste aflevering voor de tv-rubriek Blik op de Buis.
Na de Russische invasie van 24 februari 2022 vertrokken veel westerse journalisten uit het land; Erdbrink deed het tegenovergestelde. De 50-jarige verslaggever, die al decennia in het Midden-Oosten werkt en eerder documentaires maakte vanuit Iran en over de Taliban, wilde “de andere kant” horen en een jaar lang in het hoofd van de tegenpartij kruipen. In Rusland is het woord oorlog officieel verboden; de staatstal spreekt van een “speciale militaire operatie”, en media- en propagandadruk bepalen het publieke debat.
Erdbrink moest zich aan strikte regels en praktische beperkingen houden: vergunningen voor filmen zijn lastig, hij spreekt de taal niet vloeiend en werkt met een tolk via een oortje. Toch lukt het hem toch om diverse lagen van de samenleving te filmen. Hij vindt een door burgers opgezette herdenking voor jonge gesneuvelden en spreekt met mensen die hun twijfels koesteren over het conflict, maar die vaak terughoudend zijn om dit openlijk te zeggen uit angst voor repercussies.
De gesprekken tonen wisselende houdingen: sommige jongeren zeggen in de camera niet alles te durven delen; een 13‑jarige zegt bijvoorbeeld dat hij later bij het leger wil. Patriotisme en door staatsmedia ingeprente vijandbeelden tegen Oekraïne en president Zelensky zijn zichtbaar — in winkels worden shirts met citaten van Poetin verkocht en propaganda beïnvloedt meningen. Erdbrink spreekt ook met strijders: een Oekraïner die aan de kant van Rusland vecht en een gewonde soldaat die terug wil naar het front omdat hij vindt dat Moskou te feestelijk en afstandelijk reageert op de slachtoffers. De gewonde soldaat ervaart dat mensen in de hoofdstad hem in uniform vermijden, wat laat zien dat steun voor de oorlog ook binnen Rusland verdeeld is.
De eerste aflevering laat zien hoe lastig het is om eerlijke antwoorden te krijgen in een gecontroleerde omgeving, maar ook dat er in Rusland wél meningen bestaan die niet netjes overeenkomen met het officiële verhaal. Erdbrink lijkt vooral in Moskou te filmen; de recensie hoopt dat hij in volgende afleveringen ook andere regio’s bezoekt om een breder en genuanceerder beeld te krijgen. De documentaire is informatief door dichtbij mensen te komen, maar blijft in deze aflevering soms vooral een reeks gesprekken zonder diep door te dringen in de bredere politieke context.